ദ ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷൻ (The Shawshank Redemption)

1994-ൽ ഫ്രാങ്ക് ഡാരബോണ്ട് സംവിധാനം ചെയ്ത ദ ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തവും ഹൃദയസ്പർശിയുമായ കൃതികളിലൊന്നായി ഇന്ന് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. സ്റ്റീഫൻ കിംഗിന്റെ ചെറുകഥയായ റീറ്റ ഹേവർത്തും ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷനും എന്നതിനെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ ഈ ചിത്രം, റിലീസിന്റെ സമയത്ത് വലിയ ബോക്സ് ഓഫീസ് വിജയം നേടിയില്ലെങ്കിലും, വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രേക്ഷകർ ഈ ചിത്രത്തെ ഒരു മാസ്റ്റർപീസ് എന്ന നിലയിൽ അംഗീകരിച്ചു. പ്രതീക്ഷ എന്ന മനുഷ്യവികാരത്തിന്റെ ആഴവും ശക്തിയും അതിമനോഹരമായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഈ സിനിമ, ജയിലിന്റെ ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ കുടുങ്ങിയ മനുഷ്യരുടെ ആത്മാവിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.

കഥയുടെ പശ്ചാത്തലം

കഥ ആരംഭിക്കുന്നത് ആൻഡി ഡുഫ്രെൻ (ടിം റോബിൻസ്) എന്ന ബാങ്കറെ ഭാര്യയുടെയും അവളുടെ കാമുകന്റെയും കൊലപാതകക്കേസിൽ കുറ്റക്കാരനായി വിധിച്ച് ഷോഷാങ്ക് സ്റ്റേറ്റ് പെനിറ്റൻഷ്യറിയിലേക്ക് അയക്കുന്നതോടെയാണ്. തന്റെ നിരപരാധിത്വം ആൻഡി തുടക്കം മുതൽ തന്നെ ആവർത്തിച്ചുപറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തെളിവുകളുടെ അഭാവവും സാഹചര്യങ്ങളുടെ ദുഷ്പ്രഭാവവും കാരണം അയാൾക്ക് ജീവപര്യന്തം തടവ് ലഭിക്കുന്നു. ജയിലിലെത്തുന്ന ആൻഡി, അവിടുത്തെ ക്രൂരമായ നിയമങ്ങളും അക്രമങ്ങളും അനീതികളും നേരിടേണ്ടിവരുന്നു. എന്നാൽ തന്റെ ബുദ്ധിയും ആത്മധൈര്യവും ഉപയോഗിച്ച്, അവൻ ജയിലിലെ ജീവിതത്തെ അതിജീവിക്കാനുള്ള വഴികൾ കണ്ടെത്തുന്നു.

ഈ യാത്രയിൽ ആൻഡിക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട സൗഹൃദം എല്ലിസ് “റെഡ്” റെഡ്ഡിംഗ് (മോർഗൻ ഫ്രീമാൻ) എന്ന തടവുകാരനോടൊപ്പമാണ്. ജയിലിനുള്ളിൽ എന്തും സംഘടിപ്പിച്ചുതരാൻ കഴിവുള്ളയാളായ റെഡ്, ആൻഡിയുടെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു ആത്മബന്ധമായി മാറുന്നു. ഇരുവരുടെയും സൗഹൃദം സിനിമയുടെ ആത്മാവാണ്.

കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആഴം

ആൻഡി ഡുഫ്രെൻ എന്ന കഥാപാത്രം അസാധാരണമായ ശാന്തതയും ആത്മവിശ്വാസവും പുലർത്തുന്ന ഒരാളാണ്. ജയിലിലെ കഠിനസാഹചര്യങ്ങൾക്കിടയിലും അയാൾ പ്രതീക്ഷ കൈവിടുന്നില്ല. “പ്രതീക്ഷ ഒരു നല്ല കാര്യമാണ്, അതിലൊന്നും മരിക്കുന്നില്ല” എന്ന സിനിമയിലെ പ്രശസ്തമായ ആശയം ആൻഡിയുടെ ജീവിതദർശനമാണ്. അയാളുടെ ശാന്തമായ മുഖഭാവത്തിനുള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദൃഢനിശ്ചയം, സിനിമയെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്.

റെഡ് എന്ന കഥാപാത്രം അതിന്റെ വിരുദ്ധധ്രുവത്തിലാണ്. വർഷങ്ങളോളം ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞ അയാൾ, സ്ഥാപനീകൃതമായ ജീവിതത്തിന് അടിമയായി മാറിയ ഒരാളാണ്. പുറത്തുള്ള ലോകത്തെക്കുറിച്ച് അയാൾക്ക് ഭയമാണ്. ആൻഡിയുടെ സൗഹൃദത്തിലൂടെയും പ്രതീക്ഷയിലൂടെയും റെഡിന്റെ ഉള്ളിലെ നഷ്ടപ്പെട്ട മനുഷ്യനെ വീണ്ടെടുക്കുകയാണ് സിനിമയുടെ പ്രധാന വികാരയാത്രകളിലൊന്ന്. മോർഗൻ ഫ്രീമാന്റെ ശബ്ദവും അഭിനയവും റെഡിനെ സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റുന്നു.

ജയിലിന്റെ ലോകം: ഒരു സാമൂഹിക ഉപമ

ഷോഷാങ്ക് ജയിൽ ഒരു തടവുശാല മാത്രമല്ല; അത് സമൂഹത്തിന്റെ തന്നെ ഒരു പ്രതീകമാണ്. അധികാരവും അഴിമതിയും ക്രൂരതയും നിറഞ്ഞ ഒരു സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ, മനുഷ്യർ എങ്ങനെ ജീവിക്കാൻ പഠിക്കുന്നു എന്നതാണ് ചിത്രം പരിശോധിക്കുന്നത്. വാർഡൻ നോർത്തൺ (ബോബ് ഗൺടൺ) മതഭക്തിയുടെ മുഖംമൂടിയണിഞ്ഞ അഴിമതിയുടെ പ്രതീകമാണ്. ബൈബിൾ കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട് അനീതികൾ ചെയ്യുന്ന വാർഡൻ, അധികാരം മനുഷ്യനെ എങ്ങനെ അന്ധനാക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്.

ജയിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ക്രൂരതയും, തടവുകാരുടെ ഇടയിലെ അക്രമങ്ങളും, “സിസ്റ്റം” മനുഷ്യനെ എങ്ങനെ തകർക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരങ്ങളാണ്. അതേസമയം, ആൻഡി പോലുള്ള കഥാപാത്രങ്ങൾ, ആ സംവിധാനത്തിനുള്ളിൽ പോലും മനുഷ്യൻ തന്റെ ആത്മാവിനെ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.

പ്രതീക്ഷയും സ്വാതന്ത്ര്യവും

ദ ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷൻ എന്ന സിനിമയുടെ ഹൃദയം പ്രതീക്ഷയാണ്. ജയിലിന്റെ കട്ടിയുള്ള ചുവരുകൾ പോലും മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിലെ പ്രതീക്ഷയെ പൂട്ടാൻ കഴിയില്ല എന്ന സന്ദേശം ചിത്രം ആവർത്തിച്ചുപറയുന്നു. ആൻഡി ലൈബ്രറി വികസിപ്പിക്കുന്നതും, തടവുകാരെ പഠിപ്പിക്കുന്നതും, സംഗീതം ജയിലിലെ ലൗഡ്‌സ്പീക്കറിലൂടെ മുഴക്കുന്നതുമെല്ലാം പ്രതീക്ഷയുടെ ചെറിയ ചെറു വിപ്ലവങ്ങളാണ്.

മോസാർട്ടിന്റെ സംഗീതം ജയിലിൽ മുഴങ്ങുന്ന ആ രംഗം സിനിമയിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ദൃശ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. കുറച്ചു നിമിഷങ്ങൾക്കെങ്കിലും, തടവുകാർ എല്ലാവരും സ്വതന്ത്രരാണ്. ആ രംഗം പറയുന്നത്, യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യം ശരീരത്തിന്റെയല്ല, ആത്മാവിന്റേതാണെന്നാണ്.

സൗഹൃദത്തിന്റെ ശക്തി

ആൻഡിയുടെയും റെഡിന്റെയും സൗഹൃദം സിനിമയുടെ നട്ടെല്ലാണ്. പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചും മനസ്സിലാക്കിയും മുന്നോട്ട് പോകുന്ന അവരുടെ ബന്ധം, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ സൌന്ദര്യം തെളിയിക്കുന്നു. ജയിലിലെ ഏകാന്തതയും നിരാശയും മറികടക്കാൻ ഈ സൗഹൃദം സഹായിക്കുന്നു. സിനിമയുടെ അവസാന ഭാഗത്ത് റെഡ് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി ആൻഡിയുടെ വാഗ്ദാനങ്ങൾ ഓർത്ത് മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, സൗഹൃദം എത്രത്തോളം ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിക്കാമെന്ന് പ്രേക്ഷകർക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു.

സാങ്കേതിക മികവ്

റോജർ ഡീക്കിൻസിന്റെ ഛായാഗ്രഹണം സിനിമയ്ക്ക് അതുല്യമായ ദൃശ്യഭംഗി നൽകുന്നു. ജയിലിന്റെ ഇരുണ്ട ഇടവഴികളും തുറന്ന ആകാശവും തമ്മിലുള്ള വൈരുധ്യം, കഥയുടെ ഉള്ളടക്കവുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. തോമസ് ന്യൂമാന്റെ സംഗീതം ചിത്രത്തിന് ഒരു ആത്മീയത നൽകുന്നു. അതിക്രമമില്ലാത്ത പശ്ചാത്തല സംഗീതം, പ്രേക്ഷകരെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വികാരങ്ങളിലേക്ക് ആഴത്തിൽ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു.

ഫ്രാങ്ക് ഡാരബോണ്ടിന്റെ സംവിധാന ശൈലി ലളിതവും ശക്തവുമാണ്. അനാവശ്യമായ അലങ്കാരങ്ങളില്ലാതെ, കഥയ്ക്കും കഥാപാത്രങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനം, സിനിമയെ കാലാതീതമാക്കുന്നു.

അവസാനിപ്പിക്കുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യം

സിനിമയുടെ ക്ലൈമാക്സ്, സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും തൃപ്തികരമായ അനുഭവങ്ങളിലൊന്നാണ്. വർഷങ്ങളോളം ആസൂത്രണം ചെയ്ത ആൻഡിയുടെ രക്ഷപ്പെടൽ, മനുഷ്യന്റെ സഹനത്തിന്റെയും ബുദ്ധിയുടെയും പ്രതീകമാണ്. മലിനമായ ചാലിലൂടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് എത്തുന്ന ആൻഡി, മഴയിൽ കൈകൾ ഉയർത്തി നിൽക്കുന്ന ദൃശ്യം, ശുദ്ധമായ മോചനത്തിന്റെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരമാണ്.

റെഡിന്റെ പരോളും, അവസാനം മെക്സിക്കോയിലെ കടൽത്തീരത്ത് ആൻഡിയെ കണ്ടെത്തുന്നതും, പ്രതീക്ഷയുടെ വിജയഗാഥയാണ്. “പ്രതീക്ഷ ഒരു നല്ല കാര്യമാണെങ്കിൽ, നല്ല കാര്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും മരിക്കില്ല” എന്ന ആശയം അവിടെ പൂർണ്ണതയിൽ എത്തുന്നു.

പാരമ്പര്യവും സ്വാധീനവും

ദ ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷൻ ഇന്ന് ഒരു സിനിമയെന്നതിലുപരി, ഒരു ജീവിതപാഠമാണ്. അനീതികളും പരാജയങ്ങളും നിറഞ്ഞ ലോകത്ത്, പ്രതീക്ഷ കൈവിടാതെ മുന്നോട്ട് പോകാൻ മനുഷ്യനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കൃതി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രേക്ഷകർ ഈ സിനിമയെ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുന്നതിന്റെ കാരണം, അതിന്റെ സർവ്വസാധാരണമായ മനുഷ്യസന്ദേശമാണ്.

കാലം എത്ര കഴിഞ്ഞാലും, ദ ഷോഷാങ്ക് റിഡംപ്ഷൻ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഇതാണ്: ചുവരുകൾക്കുള്ളിൽ തടവിലായ ശരീരം പോലും, പ്രതീക്ഷയുള്ള മനസ്സിനുമുന്നിൽ തോറ്റുപോകും. സ്വാതന്ത്ര്യം ഒരു സ്ഥലം അല്ല; അത് ഒരു അവസ്ഥയാണ്. ഈ സിനിമ ആ അവസ്ഥയെ അതിമനോഹരമായി നമ്മൾക്ക് സമ്മാനിക്കുന്നു.